Skip to content

Không thương mại hóa các lễ hội quốc gia

Tháng Ba 16, 2011
  • Tăng Thanh (Theo Báo Thời Nay số ra ngày 07-03-2011)

Bài viết trên tạp chí Thời Nay

Biến những lễ hội thiêng liêng thành những buổi biểu diễn văn nghệ nhằm thu hút khách du lịch, cách ứng xử với di sản văn hóa như vậy không lâu nữa sẽ làm mất dần sự thành kính đối với dân tộc và lịch sử, làm mất niềm tin trong tâm linh người dân. Điều đó bắt nguồn từ nhận thức văn hóa không đúng đắn của những người làm công tác quản lý văn hóa, du lịch và chính quyền một số địa phương. Có nguy cơ điều này chưa dừng lại.

Cách đây ít hôm, trên báo, tiến sĩ Nguyễn Văn Huy, nguyên Giám đốc Bảo tàng dân tộc học đã tính ra chỉ trong vòng một năm vừa rồi, hội Gióng ba, bốn lần bị sân khấu hóa. Lần thứ nhất vào dịp Quốc khánh. Lần thứ hai vào dịp đại lễ 1.000 năm Thăng Long, đoàn rước và nghi lễ hội Gióng được mang ra trình diễn tại tượng đài Lý Thái Tổ. Lần thứ ba là khi viện nghiên cứu văn hóa và nghệ thuật tổ chức hội thảo quốc tế về hội Gióng để chuẩn bị xét duyệt hồ sơ. Mới rồi, khi Hà Nội nhận bằng của UNESCO công nhận hội Gióng là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại…Những nghi lễ của ngày hội bị biến thành buổi biểu diễn văn nghệ khiến các nhà nghiên cứu lo lắng. GS Ngô Đức Thịnh cũng kể “Trong hội Gióng đền Sóc, tôi từng… rụng rời chân tay vì nghe một báo cáo. Ông chủ tế đọc bài văn tế trong đó nêu rõ chúng ta đã tiến bộ gì so với cùng kỳ năm ngoái. Đặc biệt, có phần tỷ lệ sinh đẻ kế hoạch đã đạt được thế này, thế này…”

Ngược lại với trào lưu “quốc gia hóa” các lễ hội dân gian cấp làng xóm, một Quốc lễ (tế lễ cấp quốc gia) rất linh thiêng, có ý nghĩa với cả dân tộc, quốc gia đang bị tầm thường hóa. Lễ tế Xã Tắc sắp tới đây ở Huế có nguy cơ như vậy.

Tiến sĩ lịch sử Nguyễn Hồng Kiên, sau khi đọc bài báoThừa Thiên-Huế sẽ xã hội hóa tổ chức Lễ tế Xã Tắc” đăng trên TTXVN đã  không thể không lên tiếng về cuộc lễ sắp tới này. Theo ông, không thể chấp nhận việc sân khấu hóa lễ tế Xã Tắc như một sản phẩm thu hút du lịch.  Khi phục hồi một lễ tế Quốc gia cho du khách xem như một trò diễn xướng,  người ta đã báng bổ lịch sử dân tộc.

Nỗi lo lắng đó của tiến sĩ Kiên là có thật khi ban tổ chức thông báo: “Năm nay, Lễ tế Xã Tắc sẽ tiếp tục tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống của Việt Nam, giới thiệu không gian diễn xướng của những loại hình Đại nhạc, Nhã nhạc, Múa cung đình, trình diễn vẻ đẹp của văn hóa nghi lễ và trang phục truyền thống cung đình Huế xưa.”

Nhìn lại từ năm 2008, ngay sau khi được khai quật, tỉnh Thừa Thiên-Huế đã tu bổ-phục hồi đàn tế và nhiều lần cho phục dựng lễ tế Xã Tắc, mặc dù  khu vực đàn tế Xã Tắc ở phường Thuận Hòa (Thành phố Huế) chưa phải đã được phục hồi lại đầy đủ cảnh quan cần có. Việc phục dựng cũng cực kỳ tùy tiện: Trong dịp Festival Huế 2008, lễ tế tổ chức vào buổi sáng ngày 10-6. Năm 2009, lễ được tổ chức lúc 19g ngày 24-3 (tức 28-2 Âm lịch). Năm 2010, lễ được bắt đầu lúc 19g45 ngày 08-4/2010 (tức ngày 24-02 Âm lịch). Còn năm nay, lễ sẽ được tổ chức từ 18 giờ 30 đến 21 giờ 30 ngày 20/3 (tức ngày 16/2 Âm lịch). Một lễ tế quốc gia không thể tiện giờ nào là làm giờ ấy như vậy

Theo quảng cáo, lễ tế này lại được phục dựng đầy đủ theo quy cách xưa, với các chi tiết của một lễ hội cung đình thiêng liêng như dưới triều Nguyễn. Năm 2009, để hấp dẫn du khách, ban Tổ chức đã chơi trò “nửa nạc nửa mỡ” (vua diễn viên, nhưng có 100 bô lão là bô lão thật đến từ các địa phương của tỉnh Thừa Thiên Huế đại diện cho bách tính dâng hương cầu nguyện tại đàn. Các cụ phải đi từ sớm, và kính cẩn thành tâm dâng hương trước một vị vua làm trò.

Và thật đáng phải suy nghĩ khi đọc:  “Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế thông báo và mong muốn từ nay trở đi, các doanh nghiệp, các nhà tài trợ trong và ngoài nước tham gia tài trợ cho Lễ tế Xã Tắc, nhằm xã hội hóa công tác tổ chức lễ hội.”

Tiến sĩ Nguyễn Hồng Kiên kêu lên rằng: “Sản phẩm du lịch đội lốt lễ tế truyền thống linh thiêng của dân tộc này đang bị Thương mại hóa. Một nghi lễ quốc gia mà sao đến mức phải kêu gọi tài trợ ? Một nghi lễ quốc gia thì không thể Xã hội hóa. Đây là một Quốc lễ chứ không phải là một lễ hội dân gian truyền thống. Nếu phục dựng lễ tế Xã Tắc để “tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống của Việt Nam” thì nên/phải do Nhà nước đứng ra tổ chức mới đủ tầm trang trọng, để không bị biến tướng”.

Bởi không dòng họ nào dám đem việc tế lễ-giỗ kỵ ông bà tổ tiên mình ra diễn, mời người khác chung tiền tổ chức, bán vé thu tiền… nên Quốc lễ phải là Quốc lễ, cách ứng xử hiện nay rất cần xem xét lại./.

Lễ tế Xã Tắc là một nghi lễ truyền thống quan trọng ở Việt Nam nhằm cầu mong cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, nhân dân no ấm, thiên hạ thái bình…Các triều đại ở Việt Nam, từ Đinh, Lý, Trần, Lê đến Nguyễn đều cử hành Lễ tế Xã Tắc vào mùa Xuân hàng năm và luôn xem đây là Quốc lễ.
Vua chúa triều Nguyễn khi xây dựng đàn, đã cho lấy đất của tất cả các nơi trong cả nước, tượng trưng cho máu thịt của non sông…vì thế mà nó mang một ý nghĩa đặc biệt linh thiêng. Các địa hạt trong cả nước  lấy đất sạch các loại chuyên chở về Kinh đô để đắp đàn Xã Tắc.., đất chọn theo năm màu, tượng cho năm phương:Vàng- trung tâm, xanh- đông; trắng- tây; đỏ- nam; đen-bắc.


Advertisements
One Comment leave one →

Trackbacks

  1. Tin 16-3-2011 « BA SÀM

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: