Skip to content

Địa Trung Hải – nơi khởi nguồn của hệ ký âm abc

Tháng Chín 6, 2010
Hệ chữ cái phiên âm phenicia, đối chiếu với chữ Hy Lạp (cổ đại và hiện nay), chữ Etrusque và chữ Latin

Hệ chữ cái phiên âm phenicia, đối chiếu với chữ Hy Lạp (cổ đại và hiện nay), chữ Etrusque và chữ Latin

Chuyên mục « Các cội nguồn của chữ viết » của tuần báo Pháp l’Expresse tuần vừa qua (18-24/08/2010) cho biết, nếu như các hệ chữ viết được tạo ra một cách độc lập tại nhiều khu vực trên thế giới (Lưỡng Hà, châu thổ sông Indus, Trung Quốc hay châu Mỹ tiền Colombo), thì hệ chữ cái ký âm được sử dụng trên thế giới chỉ có một nguồn gốc duy nhất.

Hiện tại trên trái đất này, rất nhiều người sử dụng hệ chữ cái ký âm để đọc và viết. Điều này đã trở nên một thực tế phổ biến và hiển nhiên. Không phải ai cũng đặt câu hỏi : hệ chữ ký âm này từ đâu mà có ? Ở Việt Nam trong thời gian gần đây, có nhiều người kỳ công tìm kiếm hệ ký tự của người Việt cổ, được gọi là « khoa đẩu » hay « hỏa tự », được coi là tồn tại trước khi Việt Nam chịu ảnh hưởng văn hóa Hán. Tuy nhiên, hệ chữ gồm một số ký tự hạn chế này không được nói rõ có phải là hệ chữ chỉ dùng để ghi âm hay không.

Trên bán đảo Sinai (Cận Đông), các nhà khảo cổ đã phát hiện thấy trên một bức tượng Sphinx, tồn tại vào khoảng thời gian cách nay 3600 năm, dòng chữ « LB’LT », có thể được phát âm là « Liba’aLaT », có nghĩa là vinh danh nữ thần. 5 dấu hiệu hay 5 chữ cái này là dấu vết của hệ chữ cái ABC đầu tiên trong lịch sử nhân loại. Hệ chữ cái được coi là hệ phiên âm đầu tiên này cho đến nay vẫn còn chứa đựng nhiều bí ẩn đang chờ các nhà nghiên cứu giải mã.

Ngành khảo cổ học cũng đã phát hiện được một hệ chữ cái ký âm mới, xuất hiện sau đó khoảng 300 năm, tại vùng Ougarit (Syrie). Nền văn minh Ougarit lạ thường này, chỉ trong mấy chục năm tồn tại, trước khi bị các sắc dân đi biển tiêu diệt vào khoảng thế kỷ XII trước công nguyên, đã để lại cho chúng ta khoảng 5000 văn bản về đủ các lĩnh vực khác nhau. Năm 1930, các nhà khảo cổ đã phát hiện ra tại khu vực này một hệ gồm 30 chữ cái ký âm, tất cả đều là phụ âm. Chuyên gia về nền văn minh Ougarit người Pháp, giáo sư Pierre Bordreuil, Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS) cho biết, trong xã hội Ougarit, có một tầng lớp có học. Những người này có thể đọc được các văn bản dựa trên hệ chữ cái này, và chính họ thêm vào đó các nguyên âm trong khi đọc.

Nền văn minh Ougarit bị tiêu diệt, nhưng nguyên tắc mà nó để lại, tức là ghi lại lời nói bằng các chữ phiên âm thì sống mãi.

Hệ ghi âm Phenician 22 chữ cái được phát hiện trên áo quan của Ahiram, người Phenicien, vua của thành bang Byblos (thế kỷ XIIIe trước Công nguyên), thuộc Li băng ngày nay. Ảnh Wikipedia

Tiếp theo nền văn minh Ougarit ngắn ngủi nhưng rực rỡ, dân Phenicia, nổi tiếng về nghề buôn, là những người đầu tiên truyền bá hệ phiên âm 22 chữ của họ trên khắp khu vực Cận Đông, và xa hơn nữa đến Ba Tư, cho tới tận Afghanistan. Thế kỷ VIII trước CN, đến lượt Hy Lạp cũng tiếp nhận và cải thiện hệ chữ cái này, với việc đưa thêm vào đó các nguyên âm và một số phụ âm mới. Một văn bản do nhà sử học Herodote (thế kỷ V trước CN) đã cho chúng ta biết rằng chính tại Tyr (một thành phố thuộc Li Băng ngày nay, được UNESCO xếp vào di sản văn hóa nhân loại năm 1984) mà hệ chữ Phenicien đã được chuyển giao cho người Hy Lạp. Tiếp theo đó, người Latin cũng áp dụng hệ chữ phiên âm, thông qua tộc người Etrusque.

Tại sao hệ chữ phiên âm lại có sức lan tỏa kỳ diệu như vậy ?

Nguyên tắc khiến cho hệ chữ phiên âm được phố biển khắp nơi là : đơn giản hóa đến mức tối đa giá trị ghi âm của một ký hiệu, để khiến cho lời nói có thể được ghi lại một cách trung thực và dễ dàng nhất. Ví dụ ba chữ khác nhau « ba », « bi », « bou » là để ghi lại ba từ khác nhau, có điểm chung là đều có một chữ cái b. Việc tạo ra các  chữ cái ký âm không chỉ là một sự hoàn thiện về mặt kỹ thuật phiên âm, mà tự thân nó còn là một cuộc cách mạng. Theo nhận định của giáo sư Pierre Bordreuil, hệ chữ cái phiên âm là một công cụ kỳ diệu, cho phép phổ biến các sản phẩm văn hóa với tốc độ nhanh hơn, hiệu quả hơn, và ở mức độ sâu sắc hơn trước đó rất nhiều.

Chữ viết phiên âm khiến cho việc sử dụng ngôn ngữ thay đổi một cách căn bản. Từ chỗ chỉ để đọc bằng « mắt », việc phiên âm khiến chữ viết có thể « nghe » được bằng tai. Sự ra đời của hệ chữ ký âm abc tạo nên một cuộc cách mạng trong nhận thức, nâng cao lên một mức chưa từng có khả năng tư duy trừu tượng của con người. Hệ chữ ký âm phải không là sở hữu của bất cứ một nền văn hóa nào, mà nó có thể biến thiên theo mỗi nền văn hóa.

Tuần báo L’Expresse dẫn trường hợp Việt Nam. Vào thế kỷ XVII, một nhà truyền giáo tên Alexandre de Rhodes, đã tham gia vào việc tạo ra hệ chữ « quốc ngữ » để phiên âm tiếng Việt, một thứ tiếng có nhiều thanh âm, thường được ví như tiếng chim hót, với mục đích truyền đạo. Hơn ba thế kỷ sau, hệ chữ phiên âm này đã trở thành chữ viết chính thức của Việt Nam. Cũng cùng một hệ chữ phiên âm tương tự, người ta có thể viết được tiếng Basque, hay tiếng Phần Lan, tiếng Indonesia hay tiếng Thổ Nhĩ Kỳ.

Hơn ba nghìn năm sau, nguyên tắc hệ chữ cái ghi âm của người Phenicia đã trở thành tài sản chung của nhân loại.

(Nguồn: RFI)

Advertisements
No comments yet

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: