Skip to content

Tản mạn chuyện nhân tài

Tháng Tám 20, 2010

Nhân chuyện GS. Ngô Bảo Châu được giải thưởng Fields, được mời về Việt Nam làm việc, được mời tặng căn hộ… Tao tôi góp bàn tý chuyện về nhân tài. Nhân tài tức là người tài. Người tài khác với người thường ở chỗ là làm được những cái mà người thường không làm được.

Hình trên internet

Nhưng như thế mới chỉ là điều kiện cần, chứ chưa đủ. Phải nói rõ (Tao tôi rất thích các từ “đã nói rõ, đã chỉ rõ…” nghe được ở truyền hình hàng ngày), nhân tài là người làm được những cái mà người khác không làm được trong một hệ quy chiếu cụ thể nào đó. Ví dụ ở nước mà việc đánh nhau được coi trọng thì những ai đánh nhau giỏi sẽ là nhân tài, còn ai không biết đánh nhau đương nhiên không phải nhân tài; ở những nước mà việc kiếm được nhiều tiền được coi trọng (bất kể kiếm bằng cách nào), thì những người kiếm được nhiều tiền (đại gia) đương nhiên sẽ được coi là người tài. Chuẩn không cần chỉnh!  
Muốn gì thì gì, để xem ai là nhân tài, ai không,  phải xây dựng hệ cân đong đo đếm, hệ thống tiêu chuẩn xác định của một hệ quy chiếu xác định, chứ nói khơi khơi người này tài, người kia không tài thì chỉ làm cảm tính, thì ai (có quyền) nói chả nói được.

Tuy nhiên, dù có cân, có tiêu chuẩn rồi, vẫn phải xem cân đó ai làm, tiêu chuẩn đó ai xây. Cân ở chợ rõ 1 kg còn tươi thế mà về cân nhà mình chỉ có 8 lạng. Thế nên các bà các mẹ đi chợ cứ là mày cân cân mày, tao cân cân tao… cho khỏi bị cân điêu.

Từ chuyện đó, suy rằng, một người có thể là nhân tài, mà cũng có thể là không phải nhân tài, tuỳ thuộc được quy chiếu trong một hệ quy chiếu nào đó. Vậy thì, nhận bằng khen và huân chương trong hệ quy chiếu này tức là người tài trong hệ quy chiếu này, chắc gì đã là nhân tài (chắc gì không phải tội phạm) trong các hệ quy chiếu khác. Đương nhiên là thế.

Một xã hội trọng dụng người tài, chiêu hiền đãi sĩ, coi hiền tài là nguyên khí quốc gia mà đất nước đó chậm phát triển, mà ở đất nước đó tham nhũng đang trở thành quốc nạn, thì chắc phải xem lại hệ quy chiếu, phải xem lại cách thức đúc cân, cách thức xây dựng tiêu chuẩn người tài.

Tất nhiên, GS. Ngô Bảo Châu quá giỏi, được “cân” của Mỹ và Thế giới công nhận. Chúng ta cũng bảo GS. Châu giỏi quá, vì thế mới mời GS Châu về Việt Nam làm việc, mới tặng căn hộ, mới…. Không biết từ chuyện này có thể suy ngược lại rằng “cân” ta, “cân” Mỹ và “cân” Thế giới sẽ là giống nhau?

Phát hiện và đào tạo nhân tài

Lại nhân dịp này, Tao tôi cũng có vài lời về việc phát hiện và đào tạo nhân tài mà đài báo đang bàn luận xôm tụ.

Tao tôi luôn nghĩ, không thể đào tạo người thường trở thành người tài, dù có ra cả núi mệnh lệnh, văn bản, dù cho có tiêu tốn cả núi của. Điều kiện tiên quyết để trở thành nhân tài, là ông Trời, hay tạo hoá, hay Thượng đế… đã phải ban cho một người nào đó cái tố chất nhân tài nào đó ngay lúc sinh ra.

Không có cái tố chất nhân tài nằm sẵn đó, thì đào tạo mất mấy núi của cũng chẳng nên nhân tài, mà đa phần lại trở thành nhân… hại.  Muốn trở thành nhân tài piano, trong người phải có sẵn tố chất yêu âm nhạc, chơi giỏi piano, giỏi nhạc cụ; Muốn trở thành hoạ sĩ, trong người phải có sẵn năng khiếu về hội hoạ, về cảm nhận màu sắc…; Muốn trở thành ngôi sao đá bóng nổi tiếng, sinh ra đã phải có năng khiếu bóng đá… Tất nhiên có năng khiếu là một chuyện, có thành tài hay không, thì 99% lại phụ thuộc vào khổ luyện và đam mê theo đuổi nghề nghiệp…

Rõ là muốn thành tài cần tố chất nhân tài. Nhưng tố chất nhân tài là gì? Ai là người có cái đó, ai là người không? Lại phải dùng hệ thống tiêu chuẩn để cân đo đong đếm, để phát hiện. Xã hội nào chẳng dùng “cân” để phát hiện người tài, “cân” đúng thì ngon, “cân” mà sai thì quỷ sứ cũng có thể trở thành “nhân tài” của cái hệ thống sử dụng cái “cân” đó như chơi. Đấy, Hitler đấy! Đấy Polpot đấy! Ai cũng biết người tài của Hitler, của Polpot là ai rồi. Khỏi bàn cãi.

Về chuyện đào tạo người tài thì có thể nói đào tạo người tài là việc rất khó, bởi người tài không thích bị đào tạo, trừ khi những người đào tạo người tài giỏi hơn những người tài bị đào tạo. Nếu ai phản bác điều này, nói nhanh cho nó vuông rằng những người đó không phải người tài.

Người tài là người luôn có chính kiến, thích sống và làm việc độc lập, không xu nịnh, không a-dua, không nói leo lấy lòng thủ trưởng… Tất nhiên, nếu lại coi biết nịnh thủ trưởng là một loại nhân tài, thì trong danh mục nhân tài phải bổ sung loại người có tài nịnh thủ trưởng này nữa. Nhưng cái tài xu nịnh, cái tài gió chiều nào che chiều ấy, là cái tài có thể “đào tạo” chứ không phải là tài bẩm sinh mà tạo hoá ban cho.

Ai có thể đào tạo người tài? Tất nhiên phải là người có tài hơn người tài, chứ không phải, nói một cách dân dã là, thằng dốt lại đi làm thầy thằng giỏi. Chỉ có thế người tài mới tâm phục khẩu phục mà quy thuận học theo. Một viện trưởng toán dốt toán nào đó (nói ví dụ thôi nhé, đừng bác nào cụ thể mếch lòng), lên đến chức viện trưởng một viện toán nào đó bởi tài nịnh nọt, lấy lòng cấp trên, có thể đào tạo được một người có năng khiếu toán học trở thành nhân tài toán học hay không? Một viện trưởng viện hoá học dốt hoá học, dốt chuyên môn nào đó (nói ví dụ thôi nhé, đừng bác nào cụ thể mếch lòng) lên đến chức viện trưởng một viện hoá học nào đó bởi tài nịnh hót, luồn cúi, có thể đào tạo những người có năng khiếu hoá học thành nhân tài hoá học hay không? Đầu vào thế nào, đầu ra như thế. Câu trả lời quá rõ, chẳng cần viết ra.

Nếu là người tài, Lão Tao sẽ bảo, xin các bác cứ để cho em phát  triển tự nhiên, để em làm những gì em muốn, thế là các bác cũng đã có công “đào tạo” lắm rồi. Làm không khéo việc “Phát hiện & đào tạo” người tài lại trở thành “Phát hiện & đào tạo” những người nghe theo mình, nịnh mình. Người tài đâu dễ đào tạo. Đứa nào thích để đào tạo, nó chả phải người tài đâu các bác ạ!

  • Lão Tao
Advertisements
No comments yet

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: