Skip to content

Con đường dân chủ gian truân của đất nước "nụ cười"

Tháng Sáu 6, 2010

Tác giả: Nguyễn Trung

Trong tháng 3 và mãi đến gần hết tháng 5 của năm này, “nụ cười” đã tắt trên đất Thái Lan. Những tháng nóng bỏng mùi khói xăng và thuốc súng này đã cướp đi hơn 80 sinh mạng và làm bị thương khoảng 1400 người…

Diễn biến của sự kiện

Người Thái Lan đặt tên hiệu cho nước mình như vậy, để quảng bá du lịch đã đành, song người Thái Lan, với nghĩa tìm hiểu tính cách một dân tộc, đúng là rất hiền hoà, mến khách. Người nước ngoài, nhất là nếu có dịp đi về các vùng đồng nội của Thái Lan, chắc chắn sẽ cảm nhận được sâu sắc điều này.

Nhưng trong tháng 3 và mãi đến gần hết tháng 5 của năm này, “nụ cười” đã tắt trên đất Thái Lan. Những tháng nóng bỏng mùi khói xăng và thuốc súng này đã cướp đi hơn 80 sinh mạng và làm bị thương khoảng 1400 người (chưa có số liệu thống kê cuối cùng), làm 25 000 người mất việc làm, GDP 264 tỷ USD của Thái Lan năm nay sẽ giảm mất khoảng 0,5%… Đấy là những tổn thất của đụng độ kéo dài khoảng 9 tuần lễ giữa một bên là những người biểu tình áo đỏ và một bên là lực lượng cảnh sát và quân đội dẹp biểu tình. Vết thương chính trị – xã hội không đo đếm được.

Xin nói ngay, không kể về trước, chỉ tính từ 1973, năm có cuộc nổi dậy của phong trào sinh viên chống chính phủ quân phiệt Thanom Kittikachorn khiến ông ta và một số tướng lĩnh phải đi cư trú ở nước ngoài, đời sống chính trị Thái Lan cho đến nay có thêm 6 – 7 cuộc đụng độ đẫm máu tiếp theo nữa. Có thể nói người Thái Lan, cả về phía người dân đi biểu tình cũng như về phía trấn áp của chính phủ, đã có “kinh nghiệm” về những cuộc đụng độ như vậy; nghĩa là cả hai phía đều có ý thức ở mức độ khác nhau nào đó tìm cách hạn chế thương vong, song đổ máu lớn vẫn cứ xảy ra trong những tuần vừa qua.

Nhìn lại, có lẽ chỉ có thể nói được là “Cảm ơn chúa! Nếu đụng độ như thế xảy ra ở một nước nào khác trong khu vực, máu xương có lẽ sẽ thành sông núi!?..” Vụ Thiên An Môn khủng khiếp năm 1989 roi rói trong ký ức cho đến ngày nay vẫn còn khiến nhiều người rùng mình…

Tính từ năm 1932, ông Abhisit Vejjajiva là thủ tướng thứ 27 của Thái Lan, là kết quả cuộc đảo chính quân sự tháng 09-2006 lật đổ thủ tướng Thaksin Shinawatra với cớ tham nhũng. Đây là cuộc đảo chính lần thứ 24, cũng tính từ năm 1932.

Củng cố cho kết quả đảo chính và ngăn chặn nguy cơ Thaksin quay trở lại qua con đường bầu cử, một nhóm chính khách và đại gia kinh tế thân Hoàng gia lập ra “Liên minh nhân dân vì dân chủ” (PAD – People’s Alliance for Democracy), dấy lên phong trào biểu tình của những người áo vàng (mầu của Hoàng gia), với kết quả Toà án Hiến pháp Thái Lan tháng 2-2010 chính thức loại bỏ Thaksin ra khỏi quyền lực và phong toả tài sản 1,4 tỷ USD của ông ta. Phe cánh đứng về phía làm đảo chính 9-2006 được củng cố và thắng thế.

Tình hình Thái Lan bất ổn.

Trước tình hình như vậy, nhóm chính khách và các đại gia có lợi ích khác với phe cánh PAD hoặc thân với phe cánh Thaksin đã lập ra “Mặt trận thống nhất vì dân chủ, chống độc tài” (UDD – “United Front for Democracy against Dictatorship”, được đảng đối lập “Pheua Thai” (Đảng vì nước Thái) trong quốc hội ủng hộ. UDD đã dấy lên phong trào biểu tình của những người áo đỏ.

Thoạt  đầu là ngày 12-03-2010 những người áo đỏ do UDD lãnh đạo kéo nhau về Bangkok tiến hành biểu tình chống chính phủ Abhisit Vejjajiva vì lý do độc tài và đòi giải tán quốc hội, sớm tổ chức bầu cử mới. Từ cuối tháng 3-2010 bắt đầu có đổ máu, sau đó ngày càng nhiều các cuộc đụng độ đẫm máu với quân đội và cảnh sát, kéo dài đến ngày 19-05-2010, ngày các cuộc biểu tình áo đỏ chấm dứt.

Thời kỳ cao điểm các cuộc biểu tình của những người áo đỏ bắt đầu từ cuối tháng 3-2010, số người tham gia lên tới hàng vạn (có báo nói tới con số hàng chục vạn), phần lớn là nông dân vùng Bắc và Đông Bắc Thái Lan, ngoài ra còn có một bộ phận nhất định là dân thành thị cùng tham gia. Họ chiếm giữ và lập hàng rào bằng gậy gộc và lốp xe để cố thủ nhiều khu vực quan trọng trong trung tâm thủ đô Bangkok, làm tê liệt hầu hết mọi hoạt động của thủ đô và của chính phủ, đốt phá nhiều trung tâm buôn bán, khách sạn, ngân hàng… Đặc biệt là cuộc trấn áp đẫm máu ngày 10-04-2010 làm chết 21 người biểu tình và 4 lính, tình hình càng trở nên căng thẳng hơn.

Sự chống đối của biểu tình áo đỏ càng quyết liệt hơn, khiến chính phủ Abhisit buộc phải cam kết sẽ giải tán quốc hội và tổ chức bầu cử mới vào ngày 14-11-2010. Tuy nhiên, tình hình không vì thế mà dịu đi; trấn áp từ phía quân đội và đốt phá từ phía áo đỏ chống lại tiếp tục gia tăng.

Các tin tức trên báo chí Thái Lan trái ngược nhau. Có tin nói những đại diện của áo đỏ “già néo đứt dây”, song luồng tin khác lại nói những người này không tin vào cam kết của chính phủ Abhisit, do đó đàm phán thất bại. Luồng tin khác nữa lại nói có một nhóm cứng rắn trong lãnh đạo của áo đỏ không tán thành đàm phán…

Tuy nhiên một sự thật xảy ra trong tình hình hỗn loạn này là xuất hiện ngày càng nhiều những vụ bắn tỉa của các tay súng áo đen, gây nhiều thương vong. Người biểu tình áo đỏ nói các tay súng áo đen là lính đặc nhiệm của chính phủ, phía chính phủ lại nói đó là những kẻ khủng bố trá hình thuộc phe áo đỏ… Trong những người bị chết vì bắn tỉa như vậy có tướng một sao quân đội Thái Lan Khattiya Sawasdipol tham gia lãnh đạo phong trào biểu tình áo đỏ, những người của chữ thập đỏ đang làm nhiệm vụ cứu thương tại chùa Thum Wat… Tình hình dẫn tới thủ tướng Abhisit rút lại đề nghị giải tán quốc hội của mình, tuyên bố giới nghiêm và trừng trị quyết liệt hơn.

Ngày 13-05-2010 quân đội trấn áp thẳng tay, hơn 30 người bị bắn chết, đồng thời ra lệnh những người biểu tình áo đỏ phải rút khỏi Bangkok trước 15 giờ ngày 17-05-2010. Ngày 19-05-2010 tiếp tục xẩy ra đổ máu và thương vong lớn, các lãnh tụ UDD kêu gọi những người biểu tình áo đỏ rút lui.

Cuộc biểu tình của người áo đỏ do UDD lãnh đạo chấm dứt, nhưng chính trường Thái Lan xuất hiện những rạn nứt mới chưa hề có, với những hệ quả khó tiên liệu.

Con đường dân chủ gian truân

Thái Lan mở cửa ra thế giới bên ngoài rất sớm. Năm 1826 đã ký kết quan hệ ngoại thương và ngoại giao với Anh, năm 1833 có quan hệ ngoại giao với Mỹ, chính sách ngoại giao khôn khéo lợi dụng được mọi tình huống đã giúp cho Thái Lan đến nay chưa bị nước ngoài nào đô hộ1.

Cuộc đảo chính quân sự năm 1932 chấm dứt chế độ quân chủ chuyên chế để chuyển sang chế độ quân chủ lâp hiến theo phong cách các nước phương Tây. Cuộc nổi dậy năm 1973 của phong trào sinh viên – bắt đầu từ trường đại học Thamasat – chấm dứt được chính quyền quân phiệt Thanom Kittikachorn. Cuộc nổi dậy này mở đường cho những nỗ lực xây dựng thể chế dân chủ, song bị đàn áp đẫm máu năm 1976.

Tuy nhiên từ sau 1976 trở đi, chế độ quân chủ lập hiến được tái lập buộc phải có nhiều cải cách mới, mô hình dân chủ đa đảng theo phong cách các nước phương Tây ngày càng có ảnh hưởng sâu sắc ở Thái Lan, một số quyền dân chủ, tự do ngày càng được khẳng định rõ hơn trong các hiến pháp khác nhau của từng thời kỳ (tính theo các cuộc đảo chính). (Craig J. Reynolds). Song tất cả những gì Thái lan đạt được cho đến hôm nay chỉ là một nền dân chủ dang dở (Nguyễn Trung), hay là một nền dân chủ dễ vỡ

Không thể không đặt ra câu hỏi: Cái gì là nguyên nhân chính của tình trạng này?

Cuộc  đảo chính 09-2006 và cuộc biểu tình áo đỏ từ  tháng 3 đến tháng 5-2010 có thể được xem là  hệ quả tất yếu toàn bộ quá trình phát triển của Thái Lan từ 1932 tới nay, chứa đựng mọi yếu tố của toàn bộ thời kỳ phát triển này và tạo nên thực trạng Thái Lan hiện nay. Vì những lý do này, những diễn biến ở Thái Lan hiện tại, có thể đưa ra nhiều lời giải.

Điểm nổi bật thứ nhất của chính phủ Thaksin là gia đình ông ta và phe cánh giầu lên nhanh, có nhiều phi vụ buôn bán lớn, điển hình là việc bán cổ phần của mình trong công ty Telecom Shin Corp cho Singapore. Phe chống đối còn tố cáo Thaksin là “pro” quan hệ thương mại Thái Lan – Trung Quốc và kiếm được nhiều mối lợi riêng.

Điểm nổi bật thứ hai có lẽ còn quan trọng hơn: những chính sách của Thaksin hỗ trợ nông dân vùng Bắc và Đông Bắc Thái, những đóng góp của tập đoàn tài chính của ông ta vào việc cải thiện mạng lưới y tế của vùng nghèo này làm cho uy tín của ông ta và phe cánh lên như diều; ngay lập tức phe chống đối cho rằng Thaksin mỵ dân, có xu hướng cộng hoà rất nguy hiểm cho Hoàng gia, còn cánh quân đội thì không thể chấp nhận hiện tượng chệch hướng này. Đảo chính đã xảy ra.

Còn một đặc trưng thứ ba rất đáng được chú ý: Cuộc đảo chính, cánh áo vàng, cánh áo đỏ còn do các mối quan hệ cá nhân chi phối và tạo dựng nên. Dư luận báo chí Thái nêu rõ đấy là những mối quan hệ lúc liên kết, lúc mâu thuẫn quyết liệt giữa những nhân vật có ảnh hưởng lớn trên chính trường Thái Lan2.

Ngoài ra, điểm nổi bật thứ tư quan trọng nhất: Muốn hay không toàn bộ sự kiện đẫm máu vừa qua xảy ra còn có một nguyên nhân sâu xa khác lâu dài hơn, sẽ bám đuổi và chi phối tương lai Thái Lan. Bertil Lintner gọi đấy là mâu thuẫn giữa một bên là “đồng tiền cũ” – ý nói thể chế chính trị hiện hành và một bên là “đồng tiền mới”  – ý nói phong trào dân chủ tư sản đang lên, một phần nào thể hiện tiếp tục qua hiện tượng “Thaksin” nói riêng, qua sự vận động của tầng lớp trí thức và trung lưu Thái Lan hiện nay nói chung3.

Chuyện các phe nhóm chính trị và kinh tế, các chính khách hay đại gia luôn luôn có các lợi ích đối nghịch nhau và tìm cách xử lý nhau, nhiều khi rất thô bạo, lặp đi lặp lại thường xuyên, trở thành một thứ căn bệnh kinh niên trên chính trường Thái Lan. Đấy là chưa nói đến chuyện từng cá nhân hay từng  phe nhóm tuỳ lợi ích riêng, vị thế và hoàn cảnh cụ thể của mình sẵn sàng thay đổi “chiến trường”, khiến cho căn bệnh kinh niên này trở nên khó trị hơn.  Trong vòng chưa đầy 8 thập kỷ có tới 24 cuộc đảo chính ở một quốc gia hoà bình, có quan hệ ngoại giao và quan hệ thương mại rất phát triển với mọi quốc gia trên thế giới, song không hề có chiến tranh với bất kỳ nước nào, minh chứng căn bệnh kinh niên này.

Bệnh kinh niên như thế cho phép kết luận: Phải chăng cứ khi nào xẩy ra “chệch hướng” thì lại có đảo chính vượt lên trên luật pháp để đưa nước Thái  trở lại quỹ đạo cũ?!

Có  thể đặt ra nhiều câu hỏi:

1. Vậy “quỹ  đạo” Thái Lan không được phép đi chệch là  gì?

2. Lực lượng nào giữ cho nước Thái Lan không được phép “chệch hướng” ra ngoài “quỹ đạo” như thế?

3. Ai là người có khả năng thay đổi chiến trường của mình (lúc đi với bên này, lúc bỏ bên kia…)?

4. Có bàn tay can thiệp nào từ bên ngoài hay không?

Thực ra từ hàng chục năm nay, nhất là trong những ngày tháng này, báo chí và các học giả Thái Lan cũng như trên thế giới tốn không biết bao nhiêu giấy mực và công sức cho những câu hỏi như vậy.

Dư  luận trong Thái Lan khá rõ ràng. Có thể  do đất nước này hoa quả rất phong phú, nên người dân Thái Lan hài hước ví von quốc gia họ chủ  yếu do các nhóm “dưa hấu” (trong đỏ ngoài xanh, chỉ nhóm quân đội), nhóm “cà chua” (trong đỏ, ngoài đỏ, nát bét,chỉ nóm công an), nhóm “dưa gang” (trong trắng ngoài vàng, chỉ nhóm thân Hoàng gia…) vân vân… chi phối. Người Thái Lan cũng ví: Thuyền cần nước, hổ cần rừng, Hoàng gia và quân đội vì thế cần nhau…4.

Quan điểm của giới nghiên cứu nước ngoài kết luận theo hướng: Lịch sử Thái Lan cho thấy giữ cho Thái Lan không đi chệch “quỹ đạo” luôn luôn là sự liên minh giữa quân đội và Hoàng gia. Thái Lan không thể nào đi tới nền dân chủ thật sự chừng nào còn tồn tại trên chính trường quốc gia mình mối liên kết như vậy5.

Hệ  quả là sau 8 thập kỷ tìm đường đi  đến dân chủ, với mọi thuận lợi hiếm quốc gia nào có được, Thái Lan vẫn chỉ là một nước đang phát triển có thu nhập trung bình khá, khoảng cách phát triển và chênh lệch giầu nghèo giữa nông thôn và thành thị rất lớn, nhóm người giầu nhất nước chỉ chiếm 2% dân số nhưng kiểm soát tới 80% nền kinh tế; theo Lewis M. Simons – USA Today 27-05-2010, tài sản Hoàng gia hiện nay ước chừng 35 tỷ USD, thuộc loại giầu nhất thế giới.

Đời sống chính trị Thái Lan tuy đã thực hiện được một số quyền công dân và đã đặt được nền móng ban đầu cho nhà nước pháp quyền, song cứ “chệch hướng” của mối quan hệ thuyền cần nước, hổ cần rừng, Hoàng gia và quân đội vì thế cần nhau thì lại có đảo chính vượt lên trên luật pháp đưa Thái lan trở về quỹ đạo, con đường đi tới dân chủ còn xa vời.

Nguyên nhân cơ bản của tình trạng náo loạn đẫm máu 9 tuần lễ vừa qua là các quả “dưa hấu”, “cà chua”, “dưa gang”… ở Bangkok rất nhiều quyền lực nhưng lại vô thức với luật pháp và thể chế nhà nước pháp quyền. Nếu đem sự việc thủ tướng Thaksin bị lật đổ tháng 09-2006 và các chuỗi sự kiện diễn biến tiếp theo so sánh với việc  thủ tướng Yukio Hatoyama từ chức ngày 01-06-2010 trong chế độ dân chủ đa nguyên cũng có vua của Nhật Bản, có thể khẳng định:  Náo loạn vừa qua ở Thái Lan không phải do thể chế chính trị dân chủ đa nguyên đa đảng gây ra, mà là do dân chủ và nhà nước pháp quyền bị vi phạm nghiêm trọng. Tình hình này còn tiếp tục kìm hãm sự phát triển của Thái Lan.

Cuộc khủng hoảng đẫm máu vừa qua làm cho Thái Lan trở  nên suy yếu hơn bao giờ hết, ảnh hưởng không có lợi cho vị thế và sự ổn định của các nước ASEAN. Trả lời câu hỏi: Ai là người có lợi trong tình hình có một nước Thái Lan đang suy yếu và bị chia rẽ?, Robert D Kaplan – một thành viên thâm niên trong Trung tâm Nghiên cứu về An ninh mới của Mỹ – trả lời: “Trung Quốc!” Kaplan còn nói thêm: Trong tình hình này cái bóng của Trung Quốc đang chờm lên nhanh trong khu vực6.

Nhìn về tương lai

Trong những ngày này, nhiều học giả Thái Lan và nước ngoài cho rằng cuộc khủng hoảng của Thái Lan vừa qua có  hai vấn đề lớn khác với quá khứ: (a) mâu thuẫn phát triển giữa nông thôn và thành thị ở  Thái Lan – bao gồm cả sự phân hoá giầu nghèo – đạt tới một áp lực mới chưa từng có trong các cuộc khủng hoảng trước đây; (b) Nhà vua, người được coi là Người cha tinh thần của Thái Lan ngày càng già yếu vì tuổi tác, chưa ai nói được điều gì về chuyển giao thế hệ.

Con đường phục hồi và phát triển của Thái Lan vì thế sẽ chật vật hơn rất nhiều so với quá khứ. Song dù thế nào, Thái Lan vẫn phải tìm cách đi tiếp trên con đường của dân chủ và phát triển.

Nhiều ý kiến thống nhất với nhau: Đụng độ đổ máu không phải là cách giải quyết vấn đề, mà phải tìm cách hoà giải trên cơ sở của thực hiện dân chủ và tăng cường tính thực thi của thể chế pháp luật, điều kiện tiên quyết là phải thực hiện công khai minh bạch. Một số ý kiến còn nhấn mạnh phải cung cấp đầy đủ thông tin cho mọi tầng lớp nhân dân để một mặt là giảm thiểu các hiện tượng “bầy đàn” do các nhóm lợi ích tạo dựng nên cho mục đích riêng của mình, mặt khác là tạo áp lực xã hội của dư luận đúng đắn thúc đẩy sự phát triển của Thái Lan7. Có không ít ý kiến nói về tự do báo chí và trách nhiệm của báo chí…

Tóm lại, ý kiến rất phong phú, song lựa chọn gì và  thực hiện như thế nào, chỉ có người Thái Lan mới trả lời được.

Là bạn của Thái Lan, chúng ta chúc đất nước của “nụ cười” sớm có niềm vui cười trở lại.
———————

Chú thích:

[1] Cuộc tấn công của Pháp vào Đà Nẵng xảy ra lần đầu tiên  04-1847, song cuộc chiến tranh chiếm Việt Nam làm thuộc địa của Pháp bắt đầu năm 1858, kéo dài đến năm 1884. Cũng bắt  đầu từ Đà nẵng.

[2] Pavin Chachavalpongpun, “The Personalization of Thailand’s Crisis” – Friday, 28 May 2010

[3] Bertil Lintner, “The Real Thai Crisis  – A conflict between old money and new money” , Wall Street Journal Asia, 15-04-2009.

[4] Craig J. Reynolds, “Behind the Thai Crisis”, Australia, 29-04-2010.

[5]   Craig J. Reynolds, trong bài viết “Behind the Thai Crisis”, Australia, 29-04-2010 đã nói thẳng: “Absolutism and despotism have always weighed heavily in the country’s history. Just beyond the street protests, the claims, and the counter-claims is the knot binding the monarchy to the army”. (“Chuyên chế và độc tài luôn luôn chi phối nặng nề lịch sử Thái Lan. Vượt lên trên các cuộc biểu tình phản đối trên đường phố, yêu sáchphản yêu sách luôn luôn xuất phát từ sự ràng buộc dính kết với nhau giữa Hoàng gia và quân đội”).

[6] Tìm xem: RICHARD BERNSTEIN, “The Failure of Thailand’s Democracy”, New York Times 25-05-2010.

[7] Tìm xem các bài: (1)Prof. Dany Unger, Northern Illinois University,A path to truth in Thailand”, trong tạp chí Southeast Asia, 02-06- 2010. (2) Andrew Walker & Nicholas Farrelly (College of Asia and the Pacific at the Australian National University), “Bangkok: how did it come to this?”, 06-05-2009.  (3) Craig J. Reynolds, trong bài viết “Behind the Thai Crisis”, Australia, 29-04-2010 và một số bài khác có liên quan.

Advertisements
No comments yet

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: